Wiki Ecologische Waterbeoordeling WEW-lid? Log dan vooral in:
B. Technisch deel > 3. Biologische groepen   |   vorige 
  Geschiedenis
Lezen
Bewerken
Overleg

6. Exoten

Wat zijn exoten

Exoten zijn organismen die buiten hun natuurlijke, of oorspronkelijke verspreidingsareaal terechtkomen. Dit kan veroorzaakt worden door de mens, maar ook door natuurlijke processen. In dit nieuwe gebied kunnen exoten zich soms blijvend vestigen en vermeerderen. Meestal lukt dat echter niet. Wanneer een soort zich ten minste drie generaties in het nieuwe gebied heeft weten te handhaven, wordt hij "ingeburgerd" genoemd.
Sommige exoten kunnen zich na vestiging zelfs explosief vermeerderen. Deze exoten worden invasief genoemd. Dat kan allerlei gevolgen hebben voor de reeds aanwezige flora en fauna, voor de lokale economie en zelfs voor sociale verhoudingen.
Exoten komen in alle taxonomische groepen voor, maar bij de ene groep treden ze veel meer op de voorgrond dan in de andere. In de groep microalgen is het moeilijk om exoten met zekerheid vast te stellen. Door detectie- en determinatieproblemen en door onzekerheden omtrent de verspreiding. In de groepen waterplanten, macrofauna en vissen daarentegen, weet haast iedereen wel voorbeelden van exoten te noemen.

Voorbeelden

Een enorme toestroom van exoten is het gevolg geweest van de opening van het Main-Donaukanaal op 25 september 1992. Dit kanaal verbindt de stroomgebieden van Rijn en Donau. Als gevolg daarvan komen in onze wateren nu tal van macrofauna- en vissoorten voor die voorheen een uitsluitend Ponto-Kaspisch verspreidingsareaal hadden. Voorbeelden zijn de korfmossels (Corbicula) en verschillende kleine kreeftachtigen (Chelicorophium curvispinum, Dikerogrammarus villosus, Limnomysis benedenii) en polychaeten (Hypania invalida). Onder de vissen zijn de Marmergrondel en de Zwartbekgrondel inmiddels in de meeste van onze oppervlaktewateren vertegenwoordigd.
De Quaggamossel (Dreissena bugensis), die zich sinds 2006 hier sterk heeft uitgebreid, is ook een Ponto-Kaspische soort, maar vermoedelijk met ballastwater in onze streken beland.
Exotische waterplanten zijn in Nederland vooral terecht gekomen via de handel in aquarium- en vijverplanten. Voorbeelden zijn de Grote waternavel (Hydrocotyle ranunculoides), Parelvederkruid (Myriophyllum aquaticum) en Waterteunisbloem (Ludwigia grandiflora).

Ecologische kwaliteit en exoten

Over de rol van exoten in de kwaliteitsbeoordeling is veel discussie. Het eenvoudige feit dat een soort exoot is, is geen reden om de soort een negatieve indicatiewaarde voor ecologische kwaliteit toe te kennen. Ook niet als de soort invasief is.

In de Nederlandse maatlatten voor de KRW-beoordeling zijn exoten opgenomen als ze lang genoeg aanwezig waren om op basis van metingen een relatie met de ecologische kwaliteit te kunnen vaststellen.


Indicatie voor verstoring

Er is meermaals aangetoond dat een verstoord systeem gevoeliger is voor de vestiging van nieuwe exoten dan intacte systemen.


Verslechtering door exoten

Een aantal soorten exoten heeft een duidelijk negatief effect op de waterkwaliteit of ecologische kwaliteit. Dat zijn bijvoorbeeld:

  • Sommige exotische vissen hebben een zeer negatief effect op macrofauna en amfibieŽn. Dat geldt bijvoorbeeld voor Zonnebaars en Amerikaanse hondsvis in vennen en voor verschillende soorten grondels in de rivieren
  • Sommige exotische waterplanten kunnen zich in korte tijd sterk zo uitbreiden dat een groot deel van de watergang dichtgroeit. Hierdoor verandert het habitat, stagneert de doorstroming en verandert de zuurstofhuishouding. Voorbeelden zijn Grote waternavel en Waterteunisbloem.


Verbetering door exoten

  • Een positief effect van woekerende plantensoorten is dat het water er helderder van wordt en er habitat ontstaat voor andere organismen. Wat het netto effect is op de ecologische kwaliteit, gelet op de nadelige effecten op de zuurstofhuishouding, is moeilijk te zeggen.
  • Driehoeksmossels zijn vooral economisch lastige exoten omdat ze pijpleidingen kunnen verstoppen en koelwatersystemen van krachtcentrales. Ze hebben doorgaans echter een positief effect op de waterkwaliteit omdat ze als filterfeeder een extra graasdruk op planktonalgen uitoefenen. Hierdoor worden algenbloeien onderdrukt, neemt de helderheid van het water toe en kunnen ondergedoken waterplanten terugkeren.


Literatuur

  • Bij de Vaate A (2006) De quaggamossel, Dreissena rostriformis bugensis (Andrusov 1897), een nieuwe zoetwater mosselensoort voor Nederland. Spirula 353: 143-144.
  • Van der Kamp M & Penning E (2015) Quaggamosselen in Nederland: zegen of gevaar? H2O Online / 20 juni 2015.


Websites

Werkgroep exoten van de WEW en Necov

Team Invasieve Exoten NVWA, Ministerie E&I

European Network on Invasive Alien Species (NOBANIS)

 

 


Bijgewerkt: 14 april 2016   door: Roelf Pot - versie 4
Grootste bijdrage door: Roelf Pot ( 57 % )
Tweede lezer: Ronald Bijkerk
Openbaar: voor iedereen zichtbaar